Υγεία

Τα συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώματα της άνοιας (ΣΨΣΑ) αποτελούν εγγενές συστατικό της νευροεκφυλιστικής διεργασίας επιβαρύνοντας σημαντικά τους ασθενείς και τους φροντιστές τους. Επιστημονικά, έμφαση στην αναγνώριση και περιγραφή τους δόθηκε από τη δεκαετία του '80 και μετά.

Ορίζονται ως: 'εκδηλώσεις διαταραγμένης αντίληψης, περιεχομένου σκέψης, διάθεσης ή συμπεριφοράς, εμφανιζόμενες σε ασθενείς με άνοια'.
Τα ΣΨΣΑ είναι συνήθως σε άλλοτε άλλο βαθμό αντιμετωπίσιμα και απαντούν αμεσότερα στις διαθέσιμες αυτή τη στιγμή φαρμακευτικές ή άλλου τύπου παρεμβάσεις. Παρέχοντας μας έτσι τη δυνατότητα άμεσης ανακούφισης των ασθενών, των φροντιστών τους αλλά και του συστήματος περίθαλψης συνολικά.

Χωρίς επαρκή αντιμετώπιση, τα ΣΨΣΑ:

επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους
προκαλούν ιδιαίτερη ψυχολογική επιβάρυνση στους φροντιστές
επιτείνουν, ενίοτε δραματικά, την προκαλούμενη από τη νόσο αναπηρία
αυξάνουν τα κόστη φροντίδας, τόσο για τις οικογένειες των ασθενών όσο και για το σύστημα περίθαλψης (χρήση υπηρεσιών, νοσηλείες κοκ)
έχουν ως αποτέλεσμα ή επιταχύνουν την εισαγωγή σε ίδρυμα

Οποιοδήποτε ΣΨΣΑ μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε στάδιο εξέλιξης την ανοϊκής διεργασίας. Σε μια ευρεία μελέτη του εξωτερικού, ανοϊκοί ασθενείς διαβιούντες στην κοινότητα εμφάνιζαν σε ποσοστό 61% τουλάχιστον 1 ΣΨΣΑ. Οι μισοί εξ αυτών είχαν σοβαρού βαθμού συμπτωματολογία.

Συνήθη επιμέρους συμπτώματα περιλαμβανόμενα στον ορισμό που επικρατεί σήμερα για τα ΣΨΣΑ είναι:

οι παραληρητικές ιδέες (πεποιθήσεις που διατηρούν οι ασθενείς ενάντια στην κοινή λογική και βάση των οποίων αισθάνονται και δρουν)
οι ψευδαισθήσεις (οι ασθενείς βλέπουν πράγματα ή πρόσωπα που δεν είναι εκεί, ακούν να τους μιλούν κοκ)
οι εκρηκτικές συμπεριφορικές αντιδράσεις
το άγχος και η δυσφορία
η καταθλιπτική ή, αντίθετα, η ακατάλληλα ευφορική ή ευμετάβλητη διάθεση
η παθολογική κινητική συμπεριφορά (άσκοπος βηματισμός, επανάληψη σύνθετων συμπεριφορών χωρίς νόημα, περιπλανήσεις)
οι διαταραχές ύπνου και όρεξης
η απάθεια (έλλειψη πρωτοβουλιών, παραμέληση αυτοφροντίδας)
η άρση αναστολών (παρορμητικές η απρόβλεπτες συμπεριφορές, απώλεια 'κοινωνικής χάρης')

Ας σημειωθεί ότι η απαρίθμηση είναι κατ' ανάγκη σχηματική, πολλά εκ των συμπτωμάτων που προαναφέρθηκαν εμφανίζονται συνήθως ταυτόχρονα ή προκύπτουν καθένα από άλλα, με αποτέλεσμα επίταση της αναπηρίας και περαιτέρω δυσχερειών φροντίδας.
Σε ότι φορά τη διάρκεια και την εξέλιξη των ΣΨΣΑ, οι διαταραχές από τη διάθεση είναι πιθανότερο να εμφανιστούν νωρίτερα, ενώ η ψυχοκινητική ανησυχία, οι παραληρητικές ιδέες και οι ψευδαισθήσεις εμφανίζονται συνηθέστερα σε υστερότερα στάδια νόσου. Τα περισσότερα ΣΨΣΑ κορυφώνονται πριν το τελικό στάδιο της ανοϊκής νόσου. Μερικά εξ αυτών είναι πιο επίμονα από άλλα, λόγου χάριν η ανησυχία και οι περιπλανήσεις.
Η αιτιολογία τους θεωρείται πολυπαραγοντική. Υφίσταται βιολογικό συστατικό και σαφείς, ψυχολογική και περιβαλλοντική, συνιστώσες.

Από ψυχολογικής πλευράς, πιο συγκεκριμένα, στην εκδήλωση ΣΨΣΑ μπορεί να συντελούν:

οι δυσχέρειες αποδοχής και προσαρμογής του ασθενούς στα δεδομένα που του επιβάλλονται από τη νόσο
η αδυναμία λεκτικής έκφρασης και αποτελεσματικής επικοινωνίας
η επίταση χαρακτηριστικών της 'προνοσηρής' προσωπικότητας
η ήδη προβληματική σχέση με κοντινά πρόσωπα

Από πλευράς περιβάλλοντος, στην εκδήλωση και επιμονή ΣΨΣΑ ενίοτε συντελούν:

οι προβληματικές συνθήκες (υπερβολικά πολλά ή λίγα ερεθίσματα, νέο περιβάλλον, αλλαγή προσώπων-κλειδιών)
οι ατυχείς χειρισμοί φροντίδας (άγχος, κόπωση, άγνοια των φροντιστών).

Η αντιμετώπιση των ΣΨΣΑ δεν μπορεί παρά να είναι στο πλαίσιο μιας συνολικής αντιμετώπισης του ανοϊκού συνδρόμου. Ο ρόλος ενός θεράποντα όπως και ειδικών υγείας με εμπειρία στον συγκεκριμένο πληθυσμό ασθενών είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Σήμερα υπάρχει η δυνατότητα πολύπλευρης υποστήριξης για τους φροντιστές των ασθενών με άνοια: από τον οικογενειακό ή ειδικό γιατρό, τις υπηρεσίες συμβουλευτικής των τακτικών Ιατρείων και των Εταιρειών Αλτσχάιμερ, τις συγκεντρώσεις ενημέρωσης και αλληλοβοήθειας φροντιστών ασθενών με άνοια, τις τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας. Όπως και μέσα από καμπάνιες ενημέρωσης με έντυπο υλικό, δημοσιεύσεις, μέσω διαδικτύου.
Τα φάρμακα που έχουμε σήμερα στη διάθεση μας, τουλάχιστον σε ότι αφορά τις ΣΨΣΑ, έχουν καλά αποτελέσματα. Είναι πλέον τεκμηριωμένο ότι σκευάσματα χρησιμοποιούμενα για την καθυστέρηση εξέλιξης της ανοϊκής διεργασίας (αναστολείς χολινεστεράσης και μεμαντίνη), έχουν ευεργετική επίδραση και σε ψυχολογικές ή συμπεριφορικές εκδηλώσεις εκ της νόσου. Υπάρχουν επίσης ψυχοτρόπα φάρμακα νέας γενιάς, ασφαλή και αποτελεσματικά για συγκεκριμένα συμπτώματα.
Κλειδί στην ορθή χρήση και αξιοποίηση των φαρμακευτικών, όπως και άλλου είδους παρεμβάσεων αποτελεί η σταθερή σχέση με ειδικούς.
Σε συνδυασμό με τους φαρμακευτικούς χειρισμούς εφαρμόζονται και παρεμβάσεις που αφορούν στην περιβαλλοντική και ψυχολογική συνιστώσες των παθολογικών εκδηλώσεων από την ψυχική σφαίρα και τη συμπεριφορά.
Οι συμπεριφορικές και ψυχολογικές εκδηλώσεις της άνοιας είναι κατανοητές σε κάθε περίπτωση, και αντιμετωπίσιμες. Καθώς θεωρείται ότι είναι η νόσος που μέσω του προσώπου και της συμπεριφοράς του εκφράζεται έτσι, οφείλεται και επιτυγχάνεται προσπάθεια ανακούφισης και διατήρησης της ποιότητας ζωής ασθενών και φροντιστών στο υψηλότερο δυνατόν επίπεδο.
Πηγή:healthview.gr